تبلیغات
کاملترین بانک مقالات فارسی آسیب شناسی گفتار و زبان - رفلكسهای كودكان فلج مغزی و راههای مهار آن

رفلكسهای اولیه و وضعیتی:

رفلكسهای اولیه مرحله ضروری در رشد طبیعی رفلكس می باشند زیرا وجود این رفلكسها جهت انجام حركات پیچیده تر شبیه به گذشتن از مرحله چرخیدن به نشستن و چهار دست و پا رفتن و غیره ضروری می باشد. در رشد رفلكسی طبیعی, سطوح رفلكسهای اولیه یعنی سطوح رفلکسهای نخاع و ساقه مغز تدریجا از بین رفته و جای خو را به رفلكسهای سطوح می دهند.

رفلكس قرینه‌ای تونیك گردن: این رفلكس به صورت زیر قابل آزمون است:

الف)كودك را در وضعیت چهار دست و پا روی زانوی خود قرار می دهیم, در این حالت سر او را به طرف پائین خم می كنیم. اندامهای فوقانی خم و اندام تحتانی صاف می شوند.

ب)كودك را در وضعیت چهار دست و پا روی زانوی خود قرار می دهیم, این بار سر او را بالا می آوریم, اندامهای فوقانی صاف و اندامهای تحتانی خم می شوند.

بعضی از منابع زمان از بین رفتن این رفلكس را 4-6 ماهگی و بعضی دیگر را بین 8-12 ماهگی ذكر می كنند.

رفلكس گالانت: در رفلكس گالانت كودك در وضعیت دمر قرار داده می شود. با انگشت سبابه, كناره تنه را در ناحیه كمری تحریك می كنیم. تنه كودك به سمت طرف تحریك خم می شود. این رفلكس در حدود 2 تا 3 ماهگی از بین می رود.

رفلكس تونیك لابیرنتی:

الف)كودك در وضعیت طاقباز قرار می گیرد و سر در خط وسط بدن و اندام فوقانی و تحتانی صاف می باشند. خم كردن اندامهای فوقانی و تحتانی بدن در حالیكه كودك طاقباز است در مقابل خم شدن مقاومت نشان می دهد.

ب)كودك در وضعیت دمر قرار می گیرد. در این حالت كودك نمی تواند سر خود را به طرف بالا بیاورد و اندامهای فوقانی و تحتانی را صاف كند. بنابراین این اندامها جمع شده و به وضعیت جنینی در می آید.

ج)كودك در وضعیت خوابیده به پهلو قرار داه می شود. دست و پای بالایی خم و دست و پای پائینی صاف باقی می‌ماند. این رفلكسها پس از 4 ماهگی از بین می رود.

رفلكس مورو: در رفلكس مورد كودك به حالت طاقباز قرار می گیرد. در این حالت وی را از ناحیه‌ی شانه دو طرف بلند كرده و ناگهان زیر شانه او را خالی می كنیم به طوری كه سر به عقب بیافتد. ابتدا بازوهای خود را به صورت متقارن به دو طرف باز می كند و دستها نیز از حالت مشت خارج شده و باز می شود. پس از چند لحظه دوباره بازوهای خود را طرف داخل جمع می كند و به حالت اول بر می گردد. این رفلكس بعد از 4 ماهگی از بین می رود.

اگر رفلكسهای اولیه باقی بمانند چه اتفاقی می افتد؟

رفلكسهای اولیه در طی زندگی درون رحمی رشد می كند و باید به طور كامل هنگام تولد ظاهر شوند. آنها در طی 6 تا 12 ماه پس از زندگی برون رحمی توسط مراكز عالی تر مغز بازداری می شوند. عدم بازداری آن ها می تواند در رشد مهارتهای پیچیده تر اختلال ایجاد كند و مشكلاتی را موجب شود. در این حالت:

  • حركات رفلكسی اولیه ادامه می یابد.
  • رفلكسهای وضعیتی نمی توانند به طور كامل رشد كنند.
  • مشكلات حركتی و جسمی و به تبع آن مشكلات در یادگیری مهارتهای تحصیلی و مدرسه‌ای ایجاد می كند.
  • قسمتهایی از مغز كه برای یادگیری, رفتار و اجتماعی شدن در بزرگسالی لازم است, نمی توانند به طور كامل بالغ شود كه منجر به مشكلاتی در این حوزه از زندگی كودكان می شود.
  • كودكان به جبران حضور رفلكسهای اولیه و عدم رشد كامل رفلكسهای وضعیتی می پردازند.
  • كودكان و بزرگسالان روشهای متنوع و زیادی را هنگام حضور رفلکسهای اولیه به عنوان راهكار مقابله‌ای به كار می گیرند. بعضی از روشهایی كه بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد, شامل:

*گوشه گیری اجتماعی

*پرهیز از یادگیری

*پرهیز از ورزش كردن

*نشستن به شیوه‌ای غیر معمول

*خوردن به شیوه‌ای غیر معمول

*گرفتن مداد یا خودكار به شیوه‌ای غیرمعمول

*نوشتن در گوشه‌های صفحه

چگونه می توان یك كودك دارای رفلكس تونیك غیر قرینه ای گردن را تشخیص داد؟

- چشمانش به صورت آرام قادر به دنبال كردن خط وسط بدنش نیست. كه منجر به مشكلاتی در هنگام خواندن می‌شود و از كلماتی كه در وسط كاغذ قرار دارند, عبور می كند و آنها را نمی خواند.

- چشمانش توانایی عبور از خط وسط عمودی بدن را ندارد. یعنی چشم راست در حركت و نگاه كردن به سمت چپ مشكل دارد. برای مثال, كودك راست دست ممكن است مشكلاتی را برای نوشت در سمت چپ كاغذ پیدا كند.

- هماهنگی چشم و دست ندارند. یعنی چشم راست با اندامهای طرف راست بدن و چشم چپ با اندامهای طرف چپ بدن هماهنگ نیست و در سالهای مدرسه هنگام نوشتن مشكل خواهد داشت.

- در حركات جانبی چشمی از قبیل پیگیری دیداری كه برای خواندن و نوشتن لازم است, دچار مشكل می باشد.

- دست خود را نمی تواند از خط وسط بدن خود حركت دهد كه باعث جلوگیری از بازی و فعالیت بهنجاردر طی سالهای مدرسه می شود و روی فعالیتهای خواستاری وی تأثیر می گذارد.

- برای نگهداری خودكار یا مداد هنگام نوشتن, انگشتان باید منقبض باشد بنابراین, رفلكس نوشتن را بسیار مشكل می‌كند.

- بین عملكرد شفاهی و نوشتاری وی ناهماهنگی وجود دارد.

- در كنترل تعادل خوكار مشكل دارد.

- در یكپارچگی دو جانبی یعنی استفاده متمایز و یكپارچه از دو طرف بدن مشكل دارد.

چگونه می توان یك كودك دارای رفلكس تونیك قرینه‌ای گردن را تشخیص داد؟

- به شیوه‌ای غیر معمول می نشیند و پاهایش را به دور پایه‌های صندلی گره می زند. یا حتی بر روی میز برای نوشتن و یا خواندن دراز می كشد.

- در رونویسی از كتاب یا نوشته‌های بر روی تخته مشكل دارد و آخرین نفری است كه از روی نوشته‌ها می نویسد. هنگام رونویسی اشتباهات چشمگیری دارد و ممكن است یادداشت برداری مختص به خود داشته باشد.

 

- دارای مشكلاتی است كه هنگام غذا خوردن وی را دچار تنش می كند. برای مثال, با انگشت غذا می خورد, از قاشق و كارد و چنگال استفاده نمی كند, زمانی كه خانواده سفره را ترك می كنند همه غذاهای مانده را دور و بر خود پخش می كند.

- بین قسمتهای فوقانی و تحتانی بدن وی هماهنگی و یكپارچگی وجود ندارد. برای مثال, برای شنا دچار مشكل می‌شود.

- به خم شدن یا كج شدن هنگامی كه روی نمیكت یا میز می نشیند گرایش دارد.

- قوام ماهیچه‌ای وی ضعیف است.

- هماهنگی چشم و دست ضعیف است.

- توانایی برای نشسته ماندن و تمركز ندارد.

چگونه می توان یك كودك دارای رفلكس گالانت را تشخیص داد؟

- وول می خورد, ناآرام است و زندگی با وی بسیار مشكل است.

- با فشار روی پوست این رفلكس تحریك می شود و اكثر این كودكان از كمربند و لباسهای سفت خوششان نمی آید.

- توانایی نشسته ماندن را ندارد.

- توجه ضعیف

- هماهنگی ضعیف

- در وضعیت و حالت دادن به بدن ضعیف است.

- گاهی اوقات بی اختیاری ادرار در وی دیده می شود.

- ممكن است كودك دچار خمیدگی ستون مهره‌ها شود.

چگونه می توان یك كودك دارای رفلكس تونیك لابیرنتی را تشخیص داد؟

مشكل در حركت و پیگیری دیداری دارد كه بر خواندن وی تأثیر می گذارد.

مشكلات جهت یابی و فضایی دارد.

مشكلات ادراك دیداری دارد كه بر خواندن و نوشتن وی تأثیر می گذارد.

مشكل در یادآوری و یادگیری و هجی كردن, جدول, ماه‌های سال, روزهای هفته و مشكل در یادآوری حروف الفبا دارد.

در ریاضیات مشكل دارد.

- به ساعت دیجیتالی نسبت به ساعتهای قدیمی عقربه دار گرایش بیشتری دارد.

- قوام ماهیچه‌ای ضعیف یا شدید و مشكلات وضعیتی و حالت دادن به بدن دارد.

- تمایل به راه رفتن بر روی انگشتان را دارد.

- تعادل ضعیف و بی تحرك است.

- از ورزش و حركات جسمی دوری می كند.

چگونه می توان یك كودك دارای رفلكس را تشخیص داد؟

- بیش از حد تكانشی عمل می كند.

- دوستی ندارد و با كودكان كم سن تر از خود بازی می كند.

- هنگام بازی فوتبال در جایش خشك می شود و به حریف اجازه می دهد كه توپ را از او بگیرد.

- دوربین است.

- بیشتر دچار آسم, اگزما و عفونتهای جزئی می شود.

- به نور, صدا و لمس بیش از حد حساس و واكنش پذیری بیش از حد دارد.

- زمانی كه رفلكس مورو فعال می شود, كودك نهایت انرژی خود را برای جستجوی غذا, تحریك پذیری و كج خلقی به كار می گیرد.

- دچار مشكلاتی در گرفتن اشیاء است.

- هیجانات ناپایدار دارد.

- ناپختگی هیجانی و اجتماعی دارد.

- مضطرب است.

- نمی تواند برای تمركز بر یك چیز بخصوص, محركهای محیطی را از خود دور كند.

مهار رفلكس تونیك غیر قرینه‌ای گردن

- چرخش سر بهتر می تواند به مهار رفلكس كمك كند.

- در حالت دمر و تكیه روی آرنجها باشد و چرخش سر.

- در حالت دمر و تكیه روی دستها باشد و چرخش سر.

- در حالت چهار دست و پا باشد و سر را به چپ و راست بچرخانیم.

- نشستن در تاب T و چرخش سر.

- ایستادن داخل پارالل و چرخش سر.

- چمباتمه گوشه‌ی دیوار باشد و با دستها, پاها را از پشت بگیرد.

- تسهیل رفلكسهای تعادلی- چتربازی- راست نگه داشتن بدن.

- چرخش سر به یك طرف و از صاف شدن دست طرف صورت جلوگیری شود.

- از چرخش سر به اطراف جلوگیری شود و سر در خط وسط قرار گیرد.

مهار رفلكس تونیك قرینه‌ای گردن

- عدم تحریك رفلكس

- در وضعیت چهار دست و پا روی توپ Cp و سر كودك پائین باشد.

- در وضعیت چهار دست و پا روی توپ Cp و دستها روی زمین باشد و سر پائین باشد.

- در وضعیت دمر روی دستها وزنش را تحمل وزن كند.

- در وضعیت دمر روی آرنجها وزن خود را تحمل كند.

- تسهیل وضعیت چهار دست و پا

- تسهیل وضعیت نشستن

- راه رفتن روی دستها

- انجام فعالیت با دستها در حالی كه سر صاف باشد.

- تمرینات انتقال وزن از یك اندام به اندام دیگر

- تعلیق (یعنی كودك را از ناحیه پاها گرفته و آویزان می كنیم طوری كه سر پائین آویزان باشد و پاها در دست درمانگر باشد.)

- واكنش تعادلی

- جداكردن چشم از سر, و سر از اندامها

- انجام حركات لرزشی آرام

- انجام حركات با الگوهای متقابل در دستها و پاها

- تحریكات سیستم دهلیزی مغز برای حفظ تعادل

- تحریك واكنشهای سطوح بالاتر(Amphibian, Parashut Landa, Body Righting)

مهار رفلكس گالانت

- آموزش ثبات تند

- بهبود نشستن و ایستادن

- تمرینات گرفتن اشیاء در وضعیت خوابیده به شكم

- تسهیل مراحل رشدی حركتی

- تسهیل رفلکسهای تعادلی- حفاظتی

- ماساژ ماهیچه‌های ستون مهره‌ها برای حفظ وضعیت درست و جلوگیری از كژپشتی (اسكلیوز)

مهار رفلكس مورو

- آموزش ثبات عمومی سر

- استفاده از گرفتن و وضعیت دمر و استفاده از وضعیت خم شدن

- جدا كردن حركات چشم از حركات سر

- جدا كردن حركات سر از حركات تنه

- تسهیل كنترل سر

***** بر اساس تئوری رفلكسها, رفلکسهای پیشرفته كه در سنین خاصی ظاهر می شود در واقع رفلكسهای جدیدی نیستند بلكه از تكمیل یا تلفیق رفلكسهای سطوح پائین تر ایجاد شده اند.

- تسهیل واكنشهای تعادلی و حفاظتی به ویژه در وضعیت نشسته

- افزایش هماهنگی چشم و دست

مهار رفلكس تونیك لابیرنتی طاقباز

- عدم تحریك كودك در وضعیتهای دمر و به پهلو خوابیده و نشسته

- جلوگیری از پاسخ:  الف) در كالسكه د رحالت خم شدن          ب) در حالت طاقباز به صورت خم شدن                   ج) حركت گهواره‌ای

- تسهیل وضعیتهای چهار دست و پا

- تسهیل تكیه روی ساعدها

- تسهیل تكیه روی بازوها

- تسهیل واكنشهای بالاتر مثل راست نگه داشتن بدن

- تمرینات تسهیل دسترسی پیدا كردن كودك به اشیای روبرویش توسط دستها در وضعیت تكیه روی بازوها

- تسهیل انتقال وزن بدن

- تسهیل قرار گرفتن در وضعیت چهار دست و پا

- تسهیل الگوهای فلكسوری

- تسهیل افزایش قدرت فلكشن قفسه سینه و تقویت ماهیچه‌های شكم

- سینه خیز رفتن روی سطح شیبدار به بالا

- شنا روی تخته چرخدار

- تقویت حركات متقابل, مثلا یك دست خم و یك دست باز باشد یا یك پا خم و یك پا باز باشد.

- جدا كردن چشم از حركات سر

- تسهیل راست نگه داشتن سر و بدن

- تسهیل چرخش تنه

- تسهیل وضعیت نشسته طوری كه پاها كاملا صاف باشد.

- تقویت تصویر بدن در بخش پیشین و پسین تنه

مهار رفلكس تونیك لابیرنتی دمر

الف) عدم تحریك

** به پهلو خوابیدن: قوام اكستانسوری همان سمت بالا می رود و قوام فلكسوری مهار عدم تحریك می شود. در كنترل وضعیتی هم تأثیر دارد.

** به پشت خوابیدن: به علت تحریك اكستنشن پشت قوام فلكسوری مهار می شود.

ب) تحریك سطوح بالاتر

** سر را بالا می آورد و صاف می كند.

** تحریك واكنشهای راست نگه داشتن گردن و سر

** تحریك واكنشهای قشری در سطح مهارتهای رشدی حركتی

-جدا كردن حركات چشم از حركات سر

تقویت الگوهای اكستانسوری

حركات متقابل

پا دوچرخه زدن

دست دوچرخه زدن (مثلا روی سطح شیبدار با Scooter به پائین بیاید.)

تسهیل الگویی كه در وضعیت دمر فقط شكم روی زمین باشد و دستها و پاها بالا قرار گیرند.

تعلیق روی تور و با چوب به توپی كه پرتاب می شود ضربه بزند.

در وضعیت قورباغه‌ای قرار گیرد و با آرنجهای خم شده توپ را پرتاب كند.

روی ابزار رول روی یك دست تحمل وزن كند و با دست دیگر فعالیتی را انجام دهد.

 

گردآوری:بهنود اسدی کارشناس کاردرمانی asadi@iranrehab.ir

منبع:مقاله آسیه اخواست

   


نظرات()

بانک مقالات آسیب شناسی گفتار و زبان

رسول علیدوستی - مرکز آموزش عالی علوم پزشکی وارستگان