تبلیغات
کاملترین بانک مقالات فارسی آسیب شناسی گفتار و زبان - گفتار نشانه ای

گفتار نشانه ای (cuedspeech) یك سیستم ارتباطی است كه برای افراد كم شنوا و ناشنوا به كار می رود و از جمله روشهای شفاهی است . اساس گفتار نشانه ای مبتنی بر اصوات است و سبب می شود زبان گفتاری معمول كاملاً برای فرد قابل دسترسی شود. در این روش با استفاده از ند شكل دست ( كه هر یك نشان دهنده گروهی از واكه ها هستند ) به فرد كمك می شود لب خوانی اش را كامل كند و در حقیقت گفتار را با چشم خود بشنود. این روش در بسیاری از زبانها و در بسیاری از گروههای با مشكل شنوایی ، گفتاری ، ارتباطی و در افراد با نیازهای یادگیری به كار گرفته میشود.



گفتار نشانه ای چیست ؟

گرچه گفتار نشانه ای در نظر یك فرد غیر متخصص ممكن است بسیار شبیه به اشاره باشد ،‌اما باید خاطر نشان ساخت گفتار نشانه ای نه زبان اشاره است و نه ارتباطی با اشارات غیر رسمی ناشنوایان دارد . گفتار نشانه ای روشی است كه تنها صداهای زبان گفتاری را جهت ارتباط بهتر از طریق حركات دستی منتقل می كند.

تاریخچه:

گفتار نشانه ای در سال 1968 توسط دكتر اورین كورنت در دانشگاه گالادت تدوین شد . د كتر كورنت متوجه شد كودكان كم شنوای عمیقی كه پیش از زبان آموزی دچار كم شنوایی شده اند معغمولاً توانایی درك و خواند ضعیفی دارند. هدف او در تدوین این روش ، بهبود توانایی های خواندن این كودكان از طریق درك بهتر واجها ( صداها ) ی زبان انگلیسی بود . بسیاری از صداهای گفتاری ،‌بر روی لبها كاملاً شبیه به هم ادا می شوند ( مانند پ و ب و م ) . از این روبه كارگیری شكل دست متفاوت برای ا ین گروهها سبب تشخیص دقیق آنها توسط كودك می شود . گفتار نشانه ای در عین حال به فرد كمك می كند اصوات اعوجاج یافته یا ناكامل را بهتر بشنود . از این رو گفتار نشانه ای برای كودكان با كاشت حلزون بسیار كمك كننده است و گفتار آنان را بهبود می بخشد .

گفتار نشانه ای چگونه كار می كند ؟

گفتار نشانه ای شكلهای غیر قابل رویت یا مبهم لب را با استفاده از نشانه ها واضح و روشن می كند.

گفتار نشانه ای همه واجها (واحدهای صوتی ) گفتاری را كاملاً قابل مشاهده میكند .این كار استفاده از 9 شكل دست ( در زبان فارسی) در سه جای اطراف لب ( در زبان فارسی ) صورت می گیرد .نشانه ها نه شكل هستند ( كه همخوانهای زبان را نشان می دهند ) .

این شكلها همراه با الگوهای طبیعی لب در گفتار سبب می شوندابهامات لب خوانی كاملاً برطرف شود.

این تركیب اشكال دست ،‌ محل قرارگیری و اشكال لبی است كه همه اصوات زبان گفتاری را برای فرد واضح می سازد. این امر را می توان با این حاصل جمع نشان داد :

گفتار نشانه ای = شكل دست + جای دست + شكل لب

وقتی كه الگوهای لبی با همدیگر كاملاً متفاوت و قابل تشخیص اند - مانند صدای ت ، م و ف – برای هر گروه آنها از یك شكل دست مشابه استفاده می شود . وقتی كه الگوهای لبی غیر قابل دیدن هستند و یا كاملاً با هم اشتباه می شوند – مانند پ ، ب و م – از شكلهای دست یا جایگاههای متفاوت استفاده می شود.

سه جای اطراف لب (كه واكه های زبان را نشان می دهند ) و با شكل دست تركیب می شوند.

به این ترتیب همه صداها متفاوت از هم دیده می شوند ، هر صدایی یا از نظر شكل دست یا از نظر الگوی لبی با دیگری متفاوت است .

نکات مهم برای آموزش کودک:

برای اینكه بتوان برای كودكان کم شنوا بهترین موقعیت را فراهم كرد تا بخشی از اجتماع افراد شنوا و افراد
کم شنوا باشند باید این اصول را در نظر داشت:

• هر زبانی كه كودك آموزش می بیند ( اعم از زبان گفتاری یا اشاره ) باید از طریق برقراری ارتباط چهره به چهره و هر روزه و در طی بازی با كودك با حداقل آموزش صورت گیرد .

• آموزش هر زبانی برای كودك باید همراه با فرهنگ آن زبان از طریق افرادی صورت بگیرد كه الگوهای خوبی برای كودك باشند و زبان اشاره را ترجیحاً از طریق افراد کم شنوا و زبان گفتاری را از افزاد شنوا فرا گرفت .
• آموزش هر زبانی باید از طریق دریافت آن به شكلی كاملاً واضح صورت گیرد . این امر در مورد زبان اشاره صدق نمی كند. اگر زبان گفتاری به صورت طبیعی و از طریق ارتباط چهره به چهره آموخته میشود ، در صورتی كه تمــرین های روشــهای شفــاهی/ شنیداری ( آموزش زبان صرفـاً با استفاده از باقیمانده شنوایی ) كافی نبود حتماً باید همزمان از گفتار نشانه ای نیز استفاده شود .

• اكتساب هر زبانی به كودك باید تا حد امكان سریع و زودهنگام آغاز شود.

• كودك باید آگاهی كافی از زبان گفتاری داشته باشد تا در سن 6 سالگی پایه ای برای رشد توانایی خواندن در اختیار داشته باشد .

چه كسانی از گفتار نشانه ای استفاده می كنند؟

· افراد دست اندركار با كودكان كم شنوا،‌كودكان دارای اختلالات گفتاری و اختلالات خواندن ، همچنین افراد خانواده، درمانگران ، شنوایی شناسان ، گفتاردرمانها و پرستار كودك

· كودكان و بزرگسالان دارای اختلالات ارتباطی ، زبانی و خواندن

· افرادی كه قادر به صحبت كردن نیستند

· كودكان کم شنوا و كم شنوا

· كودكانی كه والدین کم شنوا دارند یا والدین آنها از زبان اشاره استفاده می كنند.

فتار نشانه ای را از بدو نوزادی می توان با كودك کم شنوا به كار برد تا به تدریج پایه های زبانی او تقویت شود. امروزه آموزشهای گفتار نشانه ای از بدو تولد و همراه با تجویز سمعك و شركت در كلاسهای توانبخشی و آموزش خانواده به كار می رود. در سالهای بعدی نیز در كنار دیگر اقدامات توانبخشی می توان از این روش به عنوان مكمل گفتاری استفاده نمود.

آیا می توان گفتار نشانه ای را با دیگر روشهای توانبخشی به كاربرد ؟

بله ، گفتار نشانه ای را می توان هم با زبان شفاهی ( همراه با استفاده از باقیمانده شنوایی از طریق سمعك یا كاشت حلزون ) و هم با اشاره به كاربرد . گفتار نشانه ای را می توان در عین حال پس از تسلط كامل كودك کم شنوا به زبان از او گرفت .

نشانه ها چه هستند؟

گفتار نشانه ای با استفاده از 9 شكل دست ( در زبان فارسی ) در 3 جای نزدیك لبها ( در زبان فارسی ) همه الگوهای لبی را قابل تشخیص می كند به این ترتیب هر صدای گفتاری متفاوت از صداهای دیگر دیده می شود. گفتار نشانه ای را می توان در 20 ساعت آموخت

اصول اساسی نشانه ها :

شكل دست ( نشانه ) مربوط به یك همخوان در جایگاهی ادا می شود كه مربوط به همخوان همراه آن است . مثلاً برای « پا » ، شكل دست مربوط به « پ » در جایگاه مربوط به « آ » ادا می شود و برای « سی » شكل دست مربوط به « س » در جایگاه مربوط به «ی» ادا می شود . واژه های طولانی هم به همین ترتیب بیان می شوند .

مثال:

· شكل لبهای آرش می تواند « ش ، ج ، چ یا ژ » باشد .

· شكل دست او به ما نشان می دهد كه صدای آن « ژ » است.

· جایگاه دست نشان می دهد كه واكه همراه این همخوان می تواند «اِ» ( مثل كش ) یا « اُ » ( مثل اردك ) باشد.

- شكل لبهای مهدی می تواند « د یا ت » باشد .

- شكل دست او به ما نشان می دهد كه صدای آن « د » است .

- جایگاه دست نشان می دهد كه واكه همراه این همخوان می تواند « آ‌» (مثل مار ) یا « ای » ( مثل تیر ) باشد.

چرا گفتار نشانه ای:

مدت ها مربیان به دنبال روشی بودند که بتواند گفتار را برای افراد کم شنواقابل رویت کند. در دهه های اخیر روش های چندی ابداع شد که مهم ترین آن گفتار نشانه ای است. گرچه سابقاً درک گفتار را تقریباً به طور کامل محدود به استفاده از شنوایی می دانستند اما برخی پژوهش ها از جمله بررسی مک گورک و مک دونالد (1976) نشان داد این تصور درست نیست زیرا بینایی نه تنها به درک گفتار کمک می کند بلکه حتی می تواند چگونگی درک گفتار را تغییر دهد بدون آن که فرد قادر به خنثی کردن اثر آن باشد (تورز و همکاران، 2006).
گفتار نشانه ای سیستم ساده ای مبتنی بر اصوات است که شامل بهره گیری از الگوهای لبی در گفتار طبیعی و یکسری حرکات تکمیلی دست است. این دو جزء به همراه هم نمادهای بینایی کاملاً واضح و غیر مبهمی برای درک زبان شفاهی ایجاد می کنند. حرکات تکمیلی دست در گفتار نشانه ای ترکیب همزمانی از محل، شکل دست و حرکت آن است که به خودی خود حاوی هیچگونه معنای زبان شناختی نیست و تنها برای از بین بردن ابهامات در لب خوانی به کار می رود و گفتار را کاملاً قابل رویت می کند (برگر، کاپلیه و پرت، 2008).
گفتار نشانه ای تاکنون به بسیاری از زبان های دنیا برگردانده شده است و اثر بخشی آن بر درک (لیبارت، 2000) و بیان گفتار (لیبارت و لوشا،2001)، توانایی های واج شناختی (لساسو ، کرین و لیبارت، 2003)، خواندن (لیبارت و الگریا ، 1995) و نوشتن (آرن و همکاران، 1998) و گسترش گنجینه واژگان کودک کم شنوا(دسکوریتو و همکاران، 1999) گزارش شده است.

   


نظرات()

بانک مقالات آسیب شناسی گفتار و زبان

رسول علیدوستی - مرکز آموزش عالی علوم پزشکی وارستگان