تبلیغات
کاملترین بانک مقالات فارسی آسیب شناسی گفتار و زبان - توجه مشترك

چكیده:
همان طور كه می دانیم ارتباط یكی ازعناصرمهم جهت حضور فعال در جامعه به شمارمی رود. ما بزرگسالان با استفاده از قدرت زبان شفاهی(گفتار)به راحتی می توانیم بسیاری از نیازهایمان را برآورده كنیم اما كودكان كه هنوز به طور كامل به این توانایی دست نیافته اند،مهارت توجه مشترك نقش بسیار مهمی را برای رسیدن آن ها به اهدافشان ایفا می كند.
این مقاله به بررسی پدیده "توجه مشترك"پرداخته است. از آن جا كه منابع فارسی بسیار محدودی در این زمینه وجود دارد ودراین منابع محدود و به طور مختصربه مبحث توجه مشترك پرداخته شده است،امیداست این مقاله برای دانشجویان حوزه توانبخشی بخصوص گفتاردرمانی وكاردرمانی و خانواده ها قابل استفاده ومفید باشد. بدین منظورسعی شده است بامروری برمقالات وكتب مرتبط بااین حوزه،به بررسی هرچه بهتر ومنسجم تراین موضوع پرداخته شود.
واژگان كلیدی: تئوری ذهن ،توجه مشترك،ارتباط هدفمند
.

 


مقدمه:
ازآنجاكه ارتباط جهت تعامل هدفمند بسیار حائز اهمیت است و در ابتدای دوران زندگی توانایی گفتار محدود می باشد،پدیده توجه مشترك میتوانددربرقراری ارتباط موثر نقش به سزایی ایفاكند. باوجوداینكه در نخستین سال زندگی كودك هنوز گفتار وجود ندار د،اما زمینه بروزآن از نخستین ماه های پس ازتولد ،درحین تعامل كودك شیرخوار با اطرافیان فراهم می گردد. ویژگی مهم نخستین ماه های زندگی ،استقرار نظام ارتباطی واعمال متقابل بین والدین و كودك ، به ویژه مادر وكودك می باشد. زمان شیردهی به نوزادفرصتی بسیارمناسب جهت برقراری این تعامل و نظام ارتباطی می باشد. مادر وكودك طوری قرار می گیرند كه چهره هر یك در فاصله ی 30cm از یكدیگر قرار میگیرد و به راحتی كودك و مادر می توانند تماس چشمی داشته باشند. در این فاصله دقت و همگرایی بینایی كودك شیرخوار،دربهترین شرایط قرارمی گیردوسبب می شودتا مادر وكودك درحالت چهره به چهره قرارگیرند. نوزاد به سرعت می آموزدكه نگاهش را به نگاه مادر بدوزد و این نخستین تبادل دو جانبه است كه در این هفته های آغازین پس ازتولد كودك شیرخوار ایجادمی شود. درك خود و دیگران برای داشتن تعاملات اجتماعی مؤثر، ضروریست و به این دلیل همیشه مورد توجه پژوهشگران در روانشناسی رشد بوده است. درك رفتار دیگران مستلزم نوعی از شناخت اجتماعی به‌نام تئوری ذهن است كه از طریق آن فرد قادر به درك حالتهای درونی انسانها ونسبت دادن آن به رفتارمشاهده شده، شامل تمایلات، افكار و نیات می باشد.که این امردرتوجه مشترک به وقوع می پیوندد.

توجه مشترك:
هدایت توجه ونگاه كودك(هرفرد) به شی ای كه توجه مادر(شریك تعاملی)رابه خودجلب كرده است و بروزپاسخ هایی ازسوی كودك (فرد) توجه مشترك نامیده می شود .
زبان توجه مشترك:
درحقیقت ما نمی دانیم انگیزه و محرك برای برقراری توجه مشترك چیست،اما ما می دانیم نیاز و هدف اصلی، معطوف كردن توجه دیگران به آن چیزی است كه نگاه ما را به خود معطوف كرده است كه در هر نژاد انسانی منحصربه فرد ومخصوص آن نژاد است. وقتی یك كودك عادی بتواند به طور موفقیت آمیز توجه مشترك ایجاد كند،غالبا یك حالت شادمانی همراه با لبخنددر او ایجاد می شود. برخی از این مطالعات حول مبنای اصلی این نیاز مهم اجتماعی جهت معطوف ساختن دیگران به آنچه نگاه مارا به خود معطوف می سازد متمركز شدند.آیا توجه مشترك یك استعداد ذاتی در وجود ماست؟یا اینكه جز رفتارهای اكتسابی و یادگیری شده می باشد؟

پیش نیاز توجه مشترك:
توجه مشترك دقیقا از همان ابتدای تولد پدیده ای كاملا فعال نیست اما به تدریج از شكل ساده و ابتدایی به شكل پیچیده و پیشرفته تر می آید . پیش ازاینكه یك كودك بتواند با به كارگیری مناسب توجه مشترك در تعاملات اجتماعی شركت كند مستلزم است سه جنبه اصلی در او رشد یابد:
• احتیاج به معطوف كردن توجه سایرین به اشیا و موضوعاتی كه توجه ما را به خود جلب كرده است
• تعقیب اشیایی كه معطوف كننده توجه سایرین است.
• توانایی نظارت بر كانون توجه دیگران
تعقیب كانون توجه دیگران:
بسیاری از مطالعات در زمینه توجه مشترك بر مبنای استفاده از حواس بینایی می باشد. یك اصل مهم در توجه مشترك این است كه كودك بتواند توجه والدینش را زیر نظر بگیرد،میدان دیدش را از شی به سمت مخاطبش تغییر دهد،دوباره به شی نگاه كندوبالعكس.این موضوع به این معناست كه مسیر توجه والدین به سمت شی را دنبال كندوبا نگاه كردن به شی موردتوجه والدین نگاه وجهت توجه اش ،به آن معطوف شود. به واسطه این حركات و رفتارها كودك می تواند مفهومی را در ذهنش تداعی كند وآن را عملی كند.
نظارت بر كانون توجه دیگران:
این توانایی در سنین 9-8ماهگی تكامل می یابد.در این دوره كودك فعالانه شروع به تاثیرگذاری بر رفتارها و حركات والدینش می كند یا به عبارتی دیگر توجه دیگری را تحت نفوذ خود قرار می دهدوآن را دستكاری می كند.به عنوان مثال كودك از ژستچرهای غیر زبانی جهت هدایت توجه دیگران نسبت به شی موردتوجه اش استفاده می كند. در فرایند توجه مشترك كانون توجه هر دو طرف (كودك و والد)در راستای یك شی یا پدیده مشترك می باشد.هردوی آن ها نه تنها از هدف كانون توجه خودشان آگاهند بلكه از هدف یكدیگر نیز باخبرند.و هر دوی آن ها متوجه می شوند كه اهداف مشابهی دارند ودر ذهنشان اهداف درك شده در خودشان و اهداف مشاهده شده در كانون توجه مخاطبشان را مورد مقایسه قرار می دهند.
انواع فورمت توجه مشترك:
Indicating:والدین شی مورد توجه كودك را تعقیب می كند وسپس در مورد شی ای كه هر دو درحال توجه به آن هستند،توضیح می دهند.
Marking:والدین یك شی را تكان می دهند ویا یك حركت را به صورت اغراق آمیزی انجام می دهند تا كودك را جلب كنند.
توجه مشترك در كودكان به دو دسته تقسیم می شود:
• پاسخ گویی به دستورات دیگران
• اقدام خودجوش و ذاتی
پاسخ گویی به توجه مشترك(RJA )به توانایی كودك در دنبال كردن مسیر نگاه و حالات دیگران به منظور اشاره و توجه به یك مرجع مشترك برمی گردد. اقدام خودجوش جهت ایجاد توجه مشترك(IJA) كه كودكان با استفاده از حالات وتماس چشمیشان سعی در مسیردهی وجلب توجه دیگران به سمت خودشان،اشیا و حوادثی كه نظرشان را جلب كرده است، دارند. عمل (IJA)(نشان دادن یا به طور خودجوش به دنبال چیزی گشتن)به منظور ایجاد توجه مشترك یا تجربه های سرگرم كننده ای با دیگران می باشند. IJAشامل حالات اشاره كلیشه ای به منظور جلب توجه است. رشد توجه مشترك حاكی از مرحله جدیدی از تعاملات والد-كودك می باشد كه به شناخت ودرك ورشد اجتماعی كودك كمك میكند.به عنوان مثال ،فراگیری زبان اولیه اغلب در موقعیت های پیش بینی نشده وبدون برنامه ریزی رخ می دهد كه در آن والدین،كودك را به شی جدیدی ارجاع می دهند.چگونه كودك می فهمد كه كدامیك از این تعدادزیادمرجع موجود در محیط مدنظر والدینش می باشد؟جهت شناخت این مرجع كودك از RJAومسیر بینایی والدینش استفاده می كند.تا احتمال توجه به شی درست،به طور نا خودآگاه شانس یادگیری لغات جدید را در كودك افزایش دهد.بنابراین توجه مشترك نقش سازمان دهنده ای را جهت پردازش اطلاعات در موقعیتهای اولیه و برنامه ریزی نشده اجتماعی بازی می كند. برخی مطالعات تایید می كنند كه توجه مشترك حاكی از جریانات رفتاری و ذهنی ای می باشد كه روند رشدویادگیری انسانها را تسهیل میكند. تعداد دفعاتی كه كودكان از توجه مشترك استفاده می كنند،با اكتساب زبان مرتبط می باشد. توجه مشترك براساس توانایی كودكان در پردازش اطلاعات فردی آنها در دوران كودكی،میزان IQ و خودتنظیمی وتوانایی های اجتماعی آنها ارزیابی می شود. اختلالات توجهی در IJA بیشتراز RJAاست..اختلال IJA"به عنوان فقدان ذاتی توانایی ایجاد توجه مشترك با دیگران"مثل نشان دادن چیزی می باشد.
مطالعات صورت گرفته برروی انسان ها وسایرپستانداران حاكی ازاین هستندكه پستانداران توانایی توجه مشترك می باشد.توانایی RJA در شامپانزه ها مشاهده می شود،اما شواهد كمی از IJA(تلاش خودجوش وذاتی جهت شركت در تجربه های مشتركی با همگونه هایش )در آنها مشاهده می شود.همچنین بیان می كند كه توانایی درك اولیه از اهداف و اعمال در RJA ممكن است درپستانداران پیشرفته مشترك باشد.امادرك توجه مشترك و نیات كه درIJA مشاهده می شود ممكن است منحصر به انسان ها باشد. تحقیقات نشان داده است كه توجه مشترك حاكی از جنبه های مهم رشد روانی انسان می باشد.مدل های جدید توجه مشترك باعث شناخت بیشتر رشد روانی شده است. مدل شناخت اجتماعی توجه مشترك بیان می كند همان گونه كه كودكان فعالیت های هدفمندشان را كنترل می كنند وآن را بیان می كنند می توانند رفتارهای هدفمند دیگران را هم زیرنظر بگیرند و بازنمایی كنند واز آن تقلید كنند.
كاربرد توجه مشترك:
توانمند ساختن كودك برای هدایت توجه دیگران به سمت اشیا و رویدادهای مورد علاقه اش درك نیات دیگران( از حالات صورت دیگران به مفاهیمی پی می برد). كودك می تواند از بررسی وضعیت عاطفی دیگران جهت قضاوت در مورد اینكه آیا با یك رویداد جدید باید با ترس برخورد كند یا بالعكس استفاده می كند.
نتیجه گیری:
توجه مشترک هدایت نگاه وتوجه شریک تعاملی به موضوع موردنظر و ارائه پاسخ هایی ازجانب وی می باشد. توجه مشترك دقیقا از همان ابتدای تولد پدیده ای كاملا فعال نیست اما به تدریج از شكل ساده و ابتدایی به شكل پیچیده وپیشرفته تر درمیاید. پیش نیاز توجه مشترك شامل ردیابی وكشف توجه مانند تعقیب نگاه دیگران،دستكاری توجه با استفاده از ژستچرهای اشاره ای و صداسازی و یكپارچه سازی اجتماعی(توانمندی برای وارد شدن در تعامل هماهنگ با دیگران) می باشد ودر توانمند ساختن كودك برای هدایت توجه دیگران به سمت اشیا و رویدادهای مورد علاقه اش ودرك نیات دیگران بسیار حائزاهمیت است.


منابع:

1) وبلاگ علمی-مقاله تئوری ذهن – دكتر سید مجید رفیعی
http:/drrafiee.blogfa.com
2)آموزش روزانه :كمك قدرت بینایی به كودكان اتیسم- پرنیل دیبجرگ و ماریا ودل.
Everyday Education :visual support for children with Autism-Pernile Dybjerg & Maria Vedel
3)دانشگاه فردوسی مشهد- دانشكده ادبیات و علوم انسانی- مجله علمی- پژوهشی-شماره159-زمستان1386-دكتر سید امیر امین یزدی
4)مقاله توجه مشترك پیش قراول تئوری ذهن-دكترآنته اینگشلت. مترجم-زهرابابایی
Denmark-National Institute for Blind & Partially Sighted Children & Youth Kystvejen112-4400 Kalundborg
Anette.INGSHOLT@Vip.Cybercity.dk
5)دانشگاه میامی- دانشكده روانشناسی- مقاله توجه،توجه مشترك، شناخت اجتماعی - پیتر ماندی و لیزا نول.مترجم: زهرا بابایی
6)رشدوگفتار در كودك تریزومیك21-نوشته دكتر ژان آ.روندال-ترجمه الما داودیان
7)ارزیابی ارتباط و مداخله در كودكان- دكتر باربر ویتزنرو همكارش دكتربوفالو.مترجم: زهرا بابایی
Communication Assessment & Intervention with Infant & Toddlers_Barbara Weitzner-Lin PhD Associate professor Buffalo state college Buffalo ,New York
8)دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی-گروه گفتاردرمانی-جزوات درسی رشدوتكامل گفتار-خانم اشتری
زهرا بابایی، دانشجوی ترم 6 كارشناسی گفتاردرمانی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران
عطیه اشتری، عضو گروه آموزشی گفتاردرمانی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران

   


نظرات()

بانک مقالات آسیب شناسی گفتار و زبان

رسول علیدوستی - مرکز آموزش عالی علوم پزشکی وارستگان